Қажмұрат Ахмеденов, Нұрлан Серғалиев, Мұрат Махамбетов, Айгүл Сергеева, Куат Сапаров, Роза Изімова, Ахан Тұрғымбаев және Дінмұхамед Искалиев

Бұл мақалада Атырау облысындағы экстремалды аридті жағдайлардағы жайылым экожүйелерінің деградациясына кешенді баға берілген, онда малдың жоғары тығыздығы, жайылымның шектеулі сыйымдылығы және жер пайдаланудың институционалды фрагментациялануы деградация тәуекелдерін шиеленістіреді. Зерттеудің мақсаты жайылымдардың жағдайына кеңістік-уақыттық талдау жүргізу және тұрақты басқару стратегияларын қолдау үшін сыни жүктеме аймақтарын анықтау болды. Әдіснама көпфакторлы Антропогендік жүктеме (АЖ) моделіне негізделді, ол (1) 2023 жылғы ауыл шаруашылығы статистикасын пайдаланып, мал санын шартты басқа аударып, жайылым жүктемесін (ЖЖ) есептеуді; (2) ArcGIS 10.8 бағдарламасында ядролық тығыздық бағалау (Kernel Density Estimation) арқылы мал жаюдың концентрациясының кеңістіктік талдауын; (3) инфрақұрылымдық қолжетімділіктің бағасын (Қолжетімділік индексі, Ai); және (4) жер пайдалануды институционалды ұйымдастырудың сандық бағасын (Институционалдық индекс, Ii) біріктірді. Бұл кешенді тәсіл тұрақты, өтпелі және сыни түрде асып кеткен жүктеме аймақтарын анықтауға мүмкіндік берді және тұрақты басқару үшін картографиялық негіз құрады. Нәтижелер су көздері мен елді мекендердің 3–5 км радиусында тұрақты деградация ошақтары анықталғанын көрсетті, ал өнімді жайылымдардың 40%-ға дейіні пайдаланылмай қалады. Ұсынылған АЖ моделі Орталық Азияның аридті аймақтарында экологиялық мониторинг және аймақтық жер пайдалануды жоспарлау үшін жоғары қайта өндіру мүмкіндігі мен қолданылатындығын көрсетті.

Мақалаға сілтеме: Akhmedenov, K., Sergaliev, N., Makhambetov, M., Sergeyeva, A., Saparov, K., Izimova, R., ... & Iskaliev, D. (2025). Integrated Assessment of Pasture Ecosystem Degradation Processes in Arid Zones: A Case Study of Atyrau Region, Kazakhstan. Sustainability, 17(19), 8869. https://www.mdpi.com/2071-1050/17/19/8869